TPHCM kỳ vọng “cỗ máy” bơm vốn xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon

Giữa cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (Net Zero 2050) tại hội nghị COP26 và nhu cầu vốn khí hậu lên tới hàng trăm tỷ USD, TPHCM đang được kỳ vọng đảm nhận vai trò mới: không chỉ là đầu tàu kinh tế của Việt Nam mà còn trở thành hạ tầng tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh của quốc gia và khu vực.

Nhiều ý kiến từ cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cho rằng Trung tâm Tài chính quốc tế TPHCM (VIFC) có thể trở thành nơi phát triển thị trường vốn xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon, đóng vai trò trụ cột cho quá trình chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh tại Việt Nam.

Nhu cầu vốn khí hậu hàng trăm tỷ USD

Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam là rất lớn.

Để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, riêng lĩnh vực chuyển đổi năng lượng đã cần khoảng 135 tỷ USD đến năm 2030. Đến năm 2040, nhu cầu vốn ước tính lên tới 368 tỷ USD, tương đương 6,8% GDP mỗi năm, và có thể đạt 364 – 511 tỷ USD vào năm 2050.

Trong khi đó, theo Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), tổng tiềm năng đầu tư khí hậu tại Việt Nam giai đoạn 2016 – 2030 có thể lên tới 753 tỷ USD.

Điều này cho thấy nguồn vốn ngân sách nhà nước là không đủ, mà cần huy động mạnh mẽ dòng vốn tư nhân trong nước và quốc tế thông qua các công cụ tài chính xanh.

Vì vậy, Việt Nam không chỉ cần các dự án xanh, mà còn phải xây dựng hạ tầng tài chính đạt chuẩn quốc tế để thu hút dòng vốn khí hậu toàn cầu.

 

Trung tâm tài chính quốc tế TPHCM và hệ sinh thái tài chính xanh

Theo định hướng của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, Trung tâm Tài chính quốc tế TPHCM (VIFC) sẽ được xây dựng như một hệ sinh thái tài chính đa dạng, trong đó tài chính xanh là một trụ cột quan trọng.

Trung tâm này được kỳ vọng hoạt động với cơ chế ưu đãi và linh hoạt theo Nghị định 324/2025/NĐ-CP, đồng thời áp dụng sandbox cho đổi mới sáng tạo để thử nghiệm các sản phẩm tài chính mới chưa được điều chỉnh trong luật hiện hành.

Cơ chế sandbox này có thể mở đường cho các mô hình như:

• Token hóa trái phiếu xanh
   
• Token hóa tài sản năng lượng tái tạo
   
• Các nền tảng tài chính xanh ứng dụng blockchain
   
• Sàn giao dịch tín chỉ carbon
   

Theo ông Phạm Bình An, VIFC được kỳ vọng trở thành “cỗ máy” bơm vốn cho tăng trưởng xanh, giúp thu hút vốn quốc tế và tạo kênh huy động hiệu quả cho các doanh nghiệp và dự án xanh tại Việt Nam.

 

Tham vọng xây dựng sàn giao dịch tín chỉ carbon

Một trong những đề xuất đáng chú ý là việc xây dựng sàn giao dịch tín chỉ carbon tại VIFC.

Đại diện Công ty CP Sàn giao dịch tín chỉ Carbon ASEAN (CCTPA) cho biết nền tảng này sẽ cung cấp hệ sinh thái giao dịch và đầu tư tín chỉ carbon minh bạch, nhanh chóng và bảo mật, cho phép:

• Mua bán tín chỉ carbon
   
• Đầu tư và trao đổi tín chỉ
   
• Bù trừ phát thải nội bộ cho doanh nghiệp
   

Nền tảng được đề xuất ứng dụng công nghệ blockchain, token hóa tín chỉ carbon và sổ cái phân tán, nhằm đảm bảo dữ liệu không thể bị thay đổi và hạn chế gian lận hoặc tình trạng bán trùng tín chỉ (double-selling).

 

Mô hình giao dịch carbon đa tầng

Sàn giao dịch tín chỉ carbon dự kiến được thiết kế với nhiều hình thức giao dịch khác nhau, bao gồm:

• Giao dịch giao ngay
   
• Giao dịch đàm phán trực tiếp
   
• Đấu giá tín chỉ carbon
   
• Xác lập giá theo nhu cầu thị trường
   
• Giao dịch OTC
   

Ngoài ra, nền tảng còn có thể hỗ trợ giao dịch Chứng chỉ Năng lượng tái tạo quốc tế (I-REC), phục vụ nhu cầu của các doanh nghiệp muốn sử dụng hoặc hủy chứng chỉ năng lượng tái tạo nhằm giảm phát thải carbon.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn thí điểm hệ thống giao dịch phát thải (ETS) từ năm 2025 – 2029 và dự kiến vận hành sàn giao dịch carbon quốc gia vào năm 2028, việc xây dựng sàn giao dịch carbon tại VIFC được xem là bước đi đón đầu thị trường.

Thị trường tài chính xanh Việt Nam đang tăng trưởng

Theo ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc điều hành Khối Thông tin doanh nghiệp của FiinGroup, thị trường tài chính xanh tại Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng tích cực.

Theo Ngân hàng Nhà nước, đến tháng 9/2024:

• Có 50 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ xanh
   
• Tổng dư nợ xanh đạt gần 680.000 tỷ đồng
   
• Chiếm khoảng 4,35% tổng dư nợ nền kinh tế
   

Trong đó, dòng vốn xanh tập trung chủ yếu vào:

• Năng lượng tái tạo (45%)
   
• Nông nghiệp xanh (30%)

Giai đoạn 2017 – 2022, dư nợ tín dụng xanh tăng trưởng bình quân 23% mỗi năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế (khoảng 15%).

 

Tuy nhiên, thị trường trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững vẫn còn khá nhỏ. Tổng giá trị phát hành giai đoạn 2021 – 2023 chỉ đạt khoảng 0,8 tỷ USD.

Dù vậy, theo FiinRatings, chi phí vốn của doanh nghiệp phát hành trái phiếu xanh có thể thấp hơn khoảng 1 – 2% so với trái phiếu thông thường, tạo lợi thế tài chính đáng kể.

Cạnh tranh trong cuộc đua trung tâm tài chính xanh

Trên thế giới, nhiều trung tâm tài chính lớn như Singapore, Hong Kong và Thượng Hải đã phát triển mạnh thị trường tài chính xanh, kết hợp các chính sách ưu đãi, đa dạng sản phẩm và ứng dụng công nghệ như blockchain hoặc token hóa tài sản.

Theo IFC, tại khu vực ASEAN+3, tổng giá trị trái phiếu bền vững đã đạt khoảng 868 tỷ USD. Trong khi đó, thị trường tín chỉ carbon toàn cầu cũng đang mở rộng nhanh chóng với:

• Khoảng 38 hệ thống ETS đang vận hành
   
• Gần 20 hệ thống khác đang trong quá trình thiết kế
   

Trong bối cảnh đó, nếu xây dựng thành công trung tâm tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon, TPHCM có thể trở thành đầu mối huy động vốn cho quá trình chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh của Việt Nam, đồng thời nâng cao vị thế trong mạng lưới tài chính khu vực.