Đấu thầu thiết bị giáo dục: Cạnh tranh thực chất hay chỉ là hình thức?

Dù được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng – vốn được xem là bảo đảm tính cạnh tranh cao – nhiều gói thầu thiết bị giáo dục vẫn ghi nhận kịch bản quen thuộc: số lượng nhà thầu tham dự đông nhưng kết quả cuối cùng lại gọi tên một liên danh quen thuộc, với mức giá trúng thầu sát dự toán.

Gói thầu 29,5 tỷ đồng tại Cần Thơ: Hình thức cạnh tranh, kết quả một chiều?

Theo tài liệu của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, gói thầu thiết bị giáo dục trị giá 29,5 tỷ đồng tại TP Cần Thơ (mã IB2500526435) được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, một giai đoạn một túi hồ sơ – hình thức được Luật Đấu thầu đánh giá là minh bạch và có mức độ cạnh tranh cao.

Trên lý thuyết, hình thức này cho phép nhiều nhà thầu cùng tham gia, tạo áp lực giảm giá và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, thực tế diễn ra lại cho thấy một kịch bản khác.

Mặc dù có 4 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, sau quá trình đánh giá của đơn vị tư vấn và chủ đầu tư, chỉ duy nhất Liên danh Thiết bị Khối phổ thông được xếp hạng và trúng thầu.

Giá thấp hơn vẫn bị loại: Ngân sách có bị “bỏ lỡ” cơ hội tiết kiệm?

Đáng chú ý, các nhà thầu bị loại đều có giá dự thầu thấp hơn liên danh trúng thầu. Cụ thể:

• Liên danh Sài Gòn 68 – AZ Kiên Giang chào giá 27,6 tỷ đồng, thấp hơn giá trúng thầu gần 1 tỷ đồng
• Công ty HN Dotnet chào giá 27,8 tỷ đồng

Nếu một trong hai nhà thầu này vượt qua bước đánh giá hồ sơ, ngân sách nhà nước hoàn toàn có thể tiết kiệm thêm hàng tỷ đồng. Tuy nhiên, cả hai đều bị loại vì các lỗi liên quan đến hồ sơ kỹ thuật hoặc năng lực.

Việc nhiều nhà thầu chào giá thấp nhưng cùng mắc lỗi bị xem là “cơ bản” khiến dư luận không khỏi đặt câu hỏi về tính thực chất của cạnh tranh trong gói thầu này.

Nghi vấn “quân xanh, quân đỏ” và ranh giới pháp lý

Theo Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, các hành vi thông thầu, gian lận, dàn xếp để một nhà thầu trúng thầu là vi phạm pháp luật nghiêm trọng và có thể bị xử lý hình sự tùy mức độ.

Trong bối cảnh đó, việc các đối thủ liên tục bị loại vì những lỗi “ngớ ngẩn”, trong khi một liên danh quen thuộc luôn vượt qua vòng đánh giá, đã làm dấy lên nghi vấn về hiện tượng “quân xanh, quân đỏ” – dù chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng.

Nhìn rộng hơn: Thắng thầu gần như tuyệt đối ở các địa bàn quen thuộc

Không chỉ tại Cần Thơ, theo thống kê hoạt động đấu thầu năm 2025:

• Công ty Hương Tràm tham gia 6 gói thầu tại Đắk Lắk và trúng cả 6 gói
• Công ty Thiết bị Giáo dục tham gia 4 gói thầu tại Trường THPT Chu Văn An (Hà Nội) và trúng 100%

Tỷ lệ trúng thầu gần như tuyệt đối tại các địa bàn quen thuộc tiếp tục đặt ra câu hỏi về mức độ cạnh tranh thực sự của thị trường cung ứng thiết bị giáo dục công lập.

Chuyên gia pháp lý: Cạnh tranh hình thức là dấu hiệu cần giám sát

Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP.HCM) nhận định:

“Hiệu quả của đấu thầu phải được đo lường bằng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách và chất lượng hàng hóa. Nếu một cuộc thầu có nhiều nhà thầu tham gia nhưng các đối thủ đều bị loại vì những lỗi không đáng có, thì tính cạnh tranh chỉ mang tính hình thức.”

Theo bà Hương, trong những trường hợp như vậy, trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư cần được nâng cao hơn nữa, đúng với tinh thần Nghị định 214/2025/NĐ-CP, đặc biệt là trong khâu thẩm định năng lực và đánh giá hồ sơ dự thầu.

Chờ câu trả lời từ cơ quan quản lý

Dư luận hiện đang chờ đợi phản hồi chính thức từ Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ liên quan đến quy trình thẩm định và đánh giá năng lực các nhà thầu tham dự gói thầu nói trên.

Việc làm rõ những nghi vấn này không chỉ nhằm đảm bảo tính minh bạch của hoạt động đấu thầu, mà còn là yếu tố then chốt để khẳng định rằng tiền ngân sách nhà nước đang được sử dụng một cách hiệu quả và đúng mục đích.