Bước ngoặt năng lượng châu Âu: Mặt trời và gió vượt than, khí đốt

Năng lượng mặt trời và năng lượng gió lần đầu tiên vượt than đá và khí đốt trong cơ cấu sản xuất điện của Liên minh châu Âu (EU), đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong quá trình chuyển đổi năng lượng xanh và tự chủ chiến lược của khu vực.

Cột mốc này cho thấy châu Âu không chỉ tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0, mà còn giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng bất ổn.

Cột mốc lịch sử của chuyển dịch năng lượng châu Âu

Theo báo cáo công bố ngày 22/1 của tổ chức tư vấn năng lượng Ember, trong năm vừa qua:

• Điện mặt trời và điện gió chiếm 30% sản lượng điện của châu Âu
   
• Than đá và khí đốt chỉ còn chiếm 29%
   
• Nếu tính cả thủy điện và năng lượng sinh học, năng lượng tái tạo đạt 48% tổng sản lượng điện
   
• Điện hạt nhân đóng góp thêm 23%
   

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử EU mà năng lượng tái tạo từ mặt trời và gió vượt qua các nguồn nhiên liệu hóa thạch truyền thống trong sản xuất điện.

Điện mặt trời bùng nổ, nhiều quốc gia vượt mốc 20%

Hiện nay, điện mặt trời chiếm khoảng 13% sản lượng điện của châu Âu. Đáng chú ý, tại nhiều quốc gia không có lợi thế lớn về nắng như Hà Lan, tỷ lệ điện mặt trời đã vượt 20%.

Sự tăng trưởng này không đến chủ yếu từ các dự án quy mô lớn, mà từ điện mặt trời mái nhà. Giới phân tích nhận định đây là nguồn lực then chốt nhưng chưa được khai thác tối đa, có khả năng đáp ứng tới 40% nhu cầu điện của EU.

Tại Ý, quốc gia sở hữu khoảng 20% công suất pin lưu trữ của EU, điện mặt trời kết hợp ắc quy đang giúp:

• Giảm phụ thuộc vào khí đốt vào buổi tối
   
• Hạ áp lực giờ cao điểm
   
• Giảm chi phí điện cho hộ gia đình
   

Năng lượng tái tạo trở thành “xương sống” hệ thống điện châu Âu

Ông Petras Katinas, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch, nhận định năng lượng mặt trời và gió đang trở thành xương sống của hệ thống năng lượng châu Âu.

“Chỉ riêng điện mặt trời đã tăng hơn 20% trong vòng một năm, cho thấy năng lượng sạch có thể phát triển nhanh hơn bất kỳ công nghệ truyền thống nào”, tờ The Guardian dẫn lời ông Katinas.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), điện mặt trời và điện gió đã tăng trưởng với tốc độ kỷ lục suốt 23 năm liên tiếp, liên tục mở rộng thị phần và thu hẹp vai trò của nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu.

Thách thức lớn: lưới điện và lưu trữ năng lượng

Dù đạt nhiều tiến bộ, thách thức lớn nhất của năng lượng tái tạo tại châu Âu hiện nay không phải là sản xuất, mà là hạ tầng lưới điện và lưu trữ.

Nhiều quốc gia EU chưa kịp hiện đại hóa lưới điện để tích hợp lượng lớn nguồn điện phân tán và biến động theo thời gian. Việc thiếu hệ thống lưu trữ khiến một phần năng lượng tái tạo bị lãng phí.

Tại Hy Lạp, theo Hiệp hội các nhà sản xuất điện quang điện, khoảng 25% điện mặt trời tạo ra không thể sử dụng do thiếu pin lưu trữ và hạ tầng phù hợp.

Xu hướng trái chiều tại Mỹ

Trong khi châu Âu đẩy mạnh năng lượng tái tạo, xu hướng tại Mỹ lại có dấu hiệu đi ngược. Theo nghiên cứu của Rhodium Group, lượng khí thải tại Mỹ tăng 2,4% trong năm qua, chủ yếu do gia tăng sản xuất điện từ than đá.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thu hẹp hỗ trợ cho các dự án khí hậu, điện gió ngoài khơi và điện mặt trời, đồng thời cắt giảm trợ cấp năng lượng sạch.

Hơn cả năng lượng: bài toán tự chủ chiến lược của EU

Sự bùng nổ của điện mặt trời và gió mang ý nghĩa vượt ra ngoài lĩnh vực năng lượng. Kể từ sau xung đột Nga – Ukraine, khi nguồn khí đốt từ Nga bị gián đoạn, EU đã tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo trong 4 năm liên tiếp.

Theo bà Beatrice Petrovich, chuyên gia của Ember, việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là yêu cầu sống còn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

“Điện than đang bước vào giai đoạn suy thoái cuối cùng. Có thể nói nó đang trở thành dĩ vãng đối với Liên minh châu Âu,” bà Petrovich nhận định.